Test chức năng (functional testing) cho người mới: dự án TMĐT, kịch bản & file report (có trắc nghiệm)

1. Tóm tắt nhanh & bạn sẽ làm được gì trên dự án TMĐT

Test chức năng cho người mới nghe có vẻ khó nhưng thực ra rất gần với thói quen mua sắm hằng ngày của bạn. Điểm khác biệt là bạn thao tác có chủ đích, có kết quả mong đợi và ghi lại đầy đủ. Ở bài này ta bước vào một dự án sàn TMĐT thật, mở đúng luồng mua hàng và test như một tester đi làm. Bài đi từ con số 0, có hình mô phỏng, ví dụ thật và trắc nghiệm cuối bài.

2. Luồng nghiệp vụ là gì & test chức năng kiểm gì

Trên sàn TMĐT, một 'luồng nghiệp vụ' là chuỗi bước để hoàn thành một mục tiêu của người dùng, ví dụ 'mua một sản phẩm'. Test chức năng đi theo luồng đó và kiểm ở mỗi mắt xích: bước này cho kết quả đúng chưa, và toàn luồng có dẫn tới kết cục đúng không.

Test chức năng thường kiểm hai loại luồng: luồng chính (happy path) khi mọi thứ hợp lệ, và luồng lỗi (negative) khi có gì đó sai — mã giảm giá hết hạn, hết hàng, thẻ bị từ chối. Ở TMĐT, luồng lỗi rất quan trọng vì liên quan tới tiền và tồn kho; xử lý sai một tình huống lỗi có thể khiến khách bị trừ tiền mà không có hàng.

3. Vì sao quan trọng ở dự án doanh nghiệp

Với một sàn TMĐT lớn, luồng thanh toán là nơi ra tiền của cả doanh nghiệp. Nếu đặt hàng bị lỗi, mỗi phút hỏng là doanh thu mất đi và khách bỏ giỏ sang đối thủ. Vì thế test chức năng cho luồng mua hàng là ưu tiên hàng đầu trước mỗi lần phát hành.

Ngoài doanh thu, test chức năng còn bảo vệ tính đúng đắn của dữ liệu: tồn kho phải khớp, giá và khuyến mãi phải tính đúng, đơn hàng phải gắn đúng khách. Một lỗi tính giảm giá sai có thể nhân lên hàng nghìn đơn trước khi bị phát hiện, gây thiệt hại lớn. Người mới test chức năng vì thế đang canh giữ những con số quan trọng nhất của công ty.

Chính vì hệ quả lớn, đội ngũ đánh giá cao tester biết kiểm cả phần phía sau chứ không chỉ dừng ở thông báo 'Đặt hàng thành công'. Đây là điểm giúp bạn nổi bật: luôn hỏi thêm 'sau khi thành công thì dữ liệu có đúng không?'.

4. Chuẩn bị: dữ liệu, tài khoản & công cụ

Test chức năng cần chuẩn bị kỹ hơn test giao diện một chút, vì bạn phải có dữ liệu để luồng chạy được. May mắn là dự án thường có sẵn môi trường test với dữ liệu mẫu.

▶ Bước 1: Chuẩn bị tài khoản test và sản phẩm mẫu còn hàng; ghi lại thông tin thẻ test (nếu có).

▶ Bước 2: Mở bảng test case (TestRail/Excel) chứa các kịch bản luồng mua hàng.